Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι θα επιβάλει δασμούς 25% σε οποιαδήποτε χώρα συνεργάζεται με το Ιράν, αυξάνοντας την πίεση στην κυβέρνησή του. Χρόνια δυτικών κυρώσεων έχουν πλήξει την οικονομία του κράτους-μέλους του ΟΠΕΚ, προκαλώντας υψηλό πληθωρισμό, ανεργία και κατάρρευση του νομίσματός του, του ριάλ.

Οι τρέχουσες διαμαρτυρίες πυροδοτήθηκαν από τα αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα, τα οποία η ιρανική κυβέρνηση δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει, εν μέρει λόγω της οικονομικής της απομόνωσης.

Η κύρια πηγή εσόδων της προέρχεται από τις εξαγωγές προς την Κίνα, την Τουρκία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ινδία.

Πώς λοιπόν θα επηρεάσει η απειλή του Τραμπ τη Δευτέρα το διεθνές εμπόριο του Ιράν; Πώς θα αντιδράσουν χώρες όπως η Κίνα, η οποία αγοράζει το 80% του πετρελαίου του Ιράν;

Τι είπε ο Τραμπ;

«Με άμεση ισχύ, κάθε χώρα που συνεργάζεται με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα πληρώνει δασμούς 25% σε όλες τις συναλλαγές που πραγματοποιεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής», δήλωσε ο Τραμπ σε μια ανάρτηση στην πλατφόρμα του Truth Social. «

», έγραψε ο πρόεδρος των ΗΠΑ χωρίς να παράσχει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Δεν υπήρχε επίσημη τεκμηρίωση σχετικά με την πολιτική του Λευκού Οίκου στον ιστότοπό του ή πληροφορίες σχετικά με τη νομική εξουσία που θα χρησιμοποιούσε ο Τραμπ για να επιβάλει τους δασμούς.

Ποιοι είναι οι κύριοι εμπορικοί εταίροι του Ιράν και ποιος είναι ο όγκος του εμπορίου;

Κίνα

Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν με διμερές εμπόριο άνω των 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024, σύμφωνα με την United Nations Comtrade, μια παγκόσμια βάση δεδομένων επίσημων στατιστικών διεθνών συναλλαγών.

Ωστόσο, λόγω των κυρώσεων, μεγάλο μέρος του εμπορίου πραγματοποιείται μέσω ενός σκιώδους στόλου και δεν καταγράφεται επίσημα. Για παράδειγμα, στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας από το 2022 υποδηλώνουν ότι ο συνολικός όγκος συναλλαγών μεταξύ Κίνας και Ιράν ανήλθε σε 37 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η Κίνα εισήγαγε το 80% του πετρελαίου του Ιράν πέρυσι, παρέχοντας τα απαραίτητα έσοδα, καθώς άλλοι μεγάλοι αγοραστές πετρελαίου, όπως η Ινδία, μείωσαν δραστικά τις εισαγωγές τους μετά την επιβολή των κυρώσεων των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ.

Ανταποκριτής του Al Jazeera από το Πεκίνο, δήλωσε ότι η Κίνα είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος του Ιράν από το 2016 και ότι το εμπόριο έχει παράσχει μια «οικονομική σανίδα σωτηρίας στο Ιράν». «Η Κίνα δεν αγοράζει μόνο πετρέλαιο. Αγοράζει επίσης και άλλα πράγματα, όπως πλαστικά, σιδηρομετάλλευμα και χημικά. Είναι επίσης ένας σημαντικός αγοραστής μεθανόλης του Ιράν», είπε.

Επίσης δήλωσε ότι ο νέος δασμός «θα βλάψει πραγματικά τους Κινέζους κατασκευαστές», επειδή θα εφαρμοστεί επιπλέον του δασμού 35% που ήδη αντιμετωπίζουν τα κινεζικά προϊόντα στις ΗΠΑ.

Ο πιθανός νέος δασμός έρχεται μήνες αφότου οι ΗΠΑ και η Κίνα ανακοίνωσαν εμπορική εκεχειρία, μειώνοντας τον δασμό της Κίνας από περισσότερο από 100% σε 35%, μετά από συνάντηση μεταξύ του Xi Jinping και του Τραμπ τον Οκτώβριο στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού στη Νότια Κορέα.

Ο ανταποκριτής του Al Jazeera δήλωσε ότι η νέα απειλή δασμών «όχι μόνο θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την τρέχουσα σταθερότητα που έχουμε μεταξύ Πεκίνου και Ουάσινγκτον, αλλά θα θέσει σε κίνδυνο και το προγραμματισμένο ταξίδι του Τραμπ στο Πεκίνο τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους».

Η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον καταδίκασε την πολιτική του Τραμπ, προειδοποιώντας ότι το Πεκίνο θα λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα» για να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του και απορρίπτοντας αυτό που χαρακτήρισε «παράνομες μονομερείς κυρώσεις και μακροχρόνια δικαιοδοσία».

Η εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μάο Νινγκ, δήλωσε ότι η Κίνα επιθυμεί ειρήνη στη Μέση Ανατολή και ότι το Πεκίνο υποστηρίζει το Ιράν για να «διατηρήσει την εθνική σταθερότητα» και «αντιτίθεται στην παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας και στη χρήση ή την απειλή χρήσης βίας στις διεθνείς υποθέσεις».

Τουρκία

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ για το εμπόριο από το 2024, η Τουρκία ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν. Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε σε περίπου 5,7 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η Τουρκία αντιμετωπίζει βασικό δασμό από τις ΗΠΑ ύψους 15%. Από τον Ιούνιο, οι ΗΠΑ έχουν διπλασιάσει τους δασμούς τους στον χάλυβα και το αλουμίνιο από τους περισσότερους εμπορικούς εταίρους τους, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, αυξάνοντας το ποσοστό από 25% σε 50%.

Πακιστάν

Το Πακιστάν είναι ένας κορυφαίος προορισμός εξαγωγών για το Ιράν, όπου η συνολική αξία των εξαγωγών ήταν περίπου 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024. Οι πακιστανικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δασμούς 19% αυτή τη στιγμή.

Ινδία

Η Ινδία είναι ένας κορυφαίος προορισμός εξαγωγών για το Ιράν, όπου η συνολική αξία των εξαγωγών ήταν λίγο πάνω από 1,05 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024.

Η Ινδία αντιμετωπίζει δασμούς 50% των ΗΠΑ στον χάλυβα και το αλουμίνιό της. Μια σειρά από άλλες ινδικές εξαγωγές αντιμετωπίζουν επίσης δασμούς 50% από τις ΗΠΑ.

Την περασμένη εβδομάδα, δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης ανέφεραν ότι η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να επιβάλει δασμούς 500% στην Ινδία για την αγορά ρωσικού πετρελαίου.

Πώς έχουν επηρεάσει οι κυρώσεις τις εξαγωγές του Ιράν;

Τα καύσιμα είναι το μεγαλύτερο εξαγωγικό προϊόν του Ιράν σε αξία, ενώ οι κύριες εισαγωγές περιλαμβάνουν ενδιάμεσα αγαθά, λαχανικά, μηχανήματα και εξοπλισμό.

Το Ιράν εξήγαγε προϊόντα σε 147 εμπορικούς εταίρους το 2022, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η επαναφορά των κυρώσεων των ΗΠΑ από το 2018 έχει περιορίσει τις εξαγωγές πετρελαίου και την πρόσβαση στην παγκόσμια χρηματοδότηση. Οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν μειώθηκαν κατά περίπου 60 έως 80%, στερώντας από την κυβέρνηση δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια έσοδα.

Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας κατά κεφαλήν μειώθηκε από περισσότερα από 8.000 δολάρια το 2012 σε λίγο πάνω από 6.000 δολάρια μέχρι το 2017 και λίγο πάνω από 5.000 δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Το Ιράν εξήγαγε περίπου 2,2 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα (bpd) το 2011. Αυτές οι εξαγωγές μειώθηκαν απότομα μετά το 2018, φτάνοντας σε ιστορικό χαμηλό, λίγο πάνω από 400.000 bpd το 2020. Οι εξαγωγές έχουν σταδιακά αυξηθεί σε περίπου 1,5 εκατομμύριο bpd το 2025, αλλά εξακολουθούν να παραμένουν κάτω από τα επίπεδα πριν από το 2018.

Το εξωτερικό εμπόριο έχει φέρει δισεκατομμύρια δολάρια στην οικονομία του Ιράν.

Οι εξαγωγές της χώρας άξιζαν περίπου 22,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του UN Comtrade, περίπου το 5% του συνολικού ΑΕΠ της χώρας το 2024, ύψους περίπου 475,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.