Στοιχήματα για πυρκαγιές προκαλούν οργή και ηθικά ερωτήματα

φωτό: Αλταντένα, Καλιφόρνια, 27/12/2025 (φωτογραφία mario Tama)via AFP)

Οι πυρκαγιές Eaton και Palisades στοίχισαν τη ζωή σε 31 ανθρώπους και κατέστρεψαν περισσότερα από 16.000 κτίρια. Την ώρα που χιλιάδες κάτοικοι του Λος Άντζελες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους για να σωθούν, ορισμένοι επιχειρούσαν να αποκομίσουν οικονομικό όφελος.

Μέσω της Polymarket, της μεγαλύτερης πλατφόρμας αγορών προβλέψεων στον κόσμο, στοιχημάτιζαν για την εξέλιξη των πυρκαγιών: πόσο θα επεκτείνονταν, πόσο θα διαρκούσαν και πόσες καταστροφές θα προκαλούσαν.

Τι είναι οι αγορές προβλέψεων

Οι αγορές προβλέψεων λειτουργούν ουσιαστικά ως πλατφόρμες στοιχημάτων, όπου οι χρήστες ποντάρουν στην έκβαση διαφόρων γεγονότων, όπως εκλογές, αθλητικοί αγώνες, καιρικά φαινόμενα ή διεθνείς εξελίξεις. Οι ερωτήσεις διατυπώνονται συνήθως ως «Ναι» ή «Όχι», ενώ η τιμή κάθε «συμβολαίου» κυμαίνεται από 0 έως 1 δολάριο. Για παράδειγμα, αν ένα συμβόλαιο «Ναι» κοστίζει 50 σεντς, αυτό σημαίνει ότι η αγορά εκτιμά πως το γεγονός έχει πιθανότητα 50% να συμβεί. Οι πλατφόρμες αποκομίζουν κέρδη μέσω προμηθειών επί των στοιχημάτων.

Τον Ιανουάριο του 2025, η Polymarket ανάρτησε σχεδόν 20 διαφορετικά στοιχήματα σχετικά με τις πυρκαγιές στη Νότια Καλιφόρνια. Μεταξύ αυτών:

• Πόσα στρέμματα θα έχει κάψει η Palisades Fire μέχρι την Παρασκευή;
• Θα φτάσει η φωτιά στη Σάντα Μόνικα έως την Κυριακή;
• Πότε θα έχει τεθεί υπό έλεγχο κατά 50%;
• Θα έχουν περιοριστεί οι πυρκαγιές Palisades και Eaton πριν από τον Φεβρουάριο;

Σύμφωνα με το περιοδικό Aeon, οι χρήστες πόνταραν συνολικά 1,2 εκατομμύρια δολάρια σε αυτά τα στοιχήματα.

Φόβοι ότι τα στοιχήματα ενθαρρύνουν τους εμπρησμούς

Καθώς οι αγορές προβλέψεων γνωρίζουν ραγδαία ανάπτυξη και μια νέα αντιπυρική περίοδος ξεκινά στις δυτικές ΗΠΑ, επιζώντες πυρκαγιών αλλά και ειδικοί στη δεοντολογία εκφράζουν φόβους ότι αυτού του είδους τα στοιχήματα επιβραβεύουν την απάθεια απέναντι στην ανθρώπινη τραγωδία -γεγονός που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε επικίνδυνες συμπεριφορές. Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες αφορά τον κίνδυνο εμπρησμού. Θεωρητικά, κάποιος που έχει ποντάρει σε μια πυρκαγιά θα μπορούσε να έχει οικονομικό κίνητρο να την προκαλέσει ή να συμβάλει στην εξάπλωσή της.

Σε αντίθεση με άλλες φυσικές καταστροφές, όπως οι τυφώνες ή οι πλημμύρες, μια πυρκαγιά μπορεί να ξεκινήσει ή να ενισχυθεί μέσα σε λίγα λεπτά από ένα μόνο άτομο.

«Συστήματα που συνδέουν οικονομικό όφελος με την εξέλιξη μιας δασικής πυρκαγιάς ενέχουν τον κίνδυνο κατάχρησης, συμπεριλαμβανομένου του εμπρησμού, και δεν συνάδουν με την αποστολή μας», λέει εκπρόσωπος της Δασικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ.

Η διευθύντρια δεοντολογίας στο Κέντρο Εφαρμοσμένης Ηθικής του Πανεπιστημίου της Σαντα Κλάρα, επισημαίνει: «Φανταστείτε τι θα μπορούσε να κάνει κάποιος με κακόβουλες προθέσεις. Μια αγορά που θα μπορούσε να ενθαρρύνει τέτοιες συμπεριφορές είναι μια επικίνδυνη αγορά». Προσθέτει μάλιστα ότι πυροσβέστες ή στελέχη διαχείρισης δασών που διαθέτουν εμπιστευτικές πληροφορίες για την πορεία μιας φωτιάς ή τα επιχειρησιακά σχέδια κατάσβεσης θα μπορούσαν να μπουν στον πειρασμό να στοιχηματίσουν, κάτι που θα συνιστούσε κατάχρηση εσωτερικής πληροφόρησης.

Πέρα όμως από τον κίνδυνο εμπρησμών, οι ειδικοί θεωρούν ότι το σημαντικότερο ζήτημα είναι ηθικό: «Όταν αρχίζεις να στοιχηματίζεις πάνω στον πιθανό θάνατο ή τη δυστυχία κάποιου, ουσιαστικά μειώνεις την αξία που αποδίδεις στην ανθρώπινη ζωή».

Νομοθετικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό των αγορών προβλέψεων

Η ραγδαία ανάπτυξη των αγορών προβλέψεων έχει ήδη κινητοποιήσει πολιτικούς στις ΗΠΑ. Τον Μάρτιο, βουλευτές από τη Γιούτα και την Καλιφόρνια κατέθεσαν ομοσπονδιακό νομοσχέδιο που θα απαγορεύει στοιχήματα σχετικά με τρομοκρατικές ενέργειες, δολοφονίες, πολέμους και άλλες παράνομες δραστηριότητες. Παράλληλα, γερουσιαστής της Καλιφόρνιας πρότεινε νόμο που θα απαγορεύει συμβόλαια στοιχημάτων σχετικά με το θάνατο οποιουδήποτε προσώπου.

Η πολιτεία της Μινεσότα έγινε πρόσφατα η πρώτη που απαγόρευσε τη φιλοξενία και διαφήμιση τέτοιων αγορών, αν και όχι τη συμμετοχή σε αυτές. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση προσέφυγε αμέσως κατά της απόφασης, υποστηρίζοντας ότι η πολιτεία υπερέβη τις αρμοδιότητές της. Προς το παρόν, καμία από τις προτεινόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις δεν αφορά ρητά τα στοιχήματα για δασικές πυρκαγιές.