γράφει ο Γιώργος Κ. Καββαδίας

Η 5η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα των Εκπαιδευτικών, αποτελεί αφορμή για να ανοίξει ξανά η συζήτηση για το ρόλο και τις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών. Σε μια περίοδο κατά την οποία η εικόνα του εκπαιδευτικού πλήττεται από την απαξίωση, την οικονομική πίεση, την εντατικοποίηση και το διοικητικό έλεγχο, η εκπαιδευτική εργασία βρίσκεται ανάμεσα στις Συμπληγάδες του αυταρχισμού και της επαγγελματικής εξουθένωσης.

Η συνεχής αξιολόγηση, επιτήρηση και διοικητική εποπτεία δημιουργούν ένα περιβάλλον φόβου, ανασφάλειας και ανταγωνισμού. Η επαγγελματική αξία του εκπαιδευτικού επιχειρείται να αποτιμηθεί μέσα από δείκτες και επιδόσεις, ενώ η διοίκηση εμφανίζεται όλο και περισσότερο ως μηχανισμός ελέγχου. Οι διώξεις και τα πειθαρχικά μέτρα για απόψεις, συνδικαλιστική δράση ή άρνηση συμμετοχής σε διαδικασίες αξιολόγησης εντείνουν το κλίμα πίεσης και περιορίζουν την παιδαγωγική ελευθερία.

Σε αυτό το πλαίσιο έχει διαμορφωθεί ένας διοικητικός μηχανισμός της εκπαίδευσης εχθρικός προς τους εκπαιδευτικούς με στελέχη που λειτουργούν ως λοχίες και λοχαγοί με αλλεπάλληλες διώξεις εναντίον των εκπαιδευτικών. Ένας διοικητικός μηχανισμός που θέλει να μετατρέψει τα σχολεία σε νεκροταφεία δικαιωμάτων και τα στελέχη του σε νεκροθάφτες! Ο καριερισμός, η κομματικοκρατία και η φελλο-κρατία (φελλός–κρατώ) διαμορφώνουν απάνθρωπες συνθήκες ανταγωνισμού και κανιβαλισμού. Σήμερα πολλά στελέχη λειτουργούν ως κοινοί χαφιέδες καρφώνοντας εκπαιδευτικούς-συνδικαλιστές για δημοσιεύσεις, για τοποθετήσεις τους σε συνδικαλιστικά όργανα  ή ακόμα και για ό, τι έχουν γράψει και σε κλειστές ομάδες Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Αναλαμβάνουν βρόμικους ρόλους στήνοντας κατηγορίες και σκευωρίες, για εκπαιδευτικούς που δε συμμορφώνονται με τις διαδικασίες αξιολόγησης και υλοποιούν τις αποφάσεις των συνδικάτων για αντίσταση στην αξιολόγηση. Αναλαμβάνουν ανακριτές στις διώξεις των εκπαιδευτικών και μας γυρίζουν δεκαετίες πίσω στις πιο μαύρες εποχές με σκευωρίες και ανακρίσεις σύμφωνα με χουντικά πρότυπα. Στελέχη που αξιοποιούν την εξουσία τους κάνοντας νόμο την προσωπική αυθαιρεσία για το προσωπικό τους συμφέρον και ματαιοδοξία.

Παράλληλα, οι τελευταίες εκπαιδευτικές αλλαγές συνδέονται με ένα μοντέλο σχολείου που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επίδοση, την αξιολόγηση, την παραγωγικότητα και τον ανταγωνισμό. Η εκπαίδευση των δεξιοτήτων και η προσαρμογή στις ανάγκες της αγοράς τείνουν να περιορίζουν τη σημασία της γενικής μόρφωσης και της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης. Απέναντι σε αυτή την κατεύθυνση προβάλλει η ανάγκη ενός σχολείου που θα αντιμετωπίζει τον μαθητή ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα και όχι ως μελλοντικό «απασχολήσιμο».

Οι εκπαιδευτικοί, όμως, αντιμετωπίζουν και μια σκληρή καθημερινότητα. Η ενδοσχολική βία, οι συγκρούσεις μαθητών και γονέων με εκπαιδευτικούς, αλλά και τα προβλήματα ασφάλειας και καταλληλότητας των σχολικών κτιρίων δημιουργούν ένα δύσκολο εργασιακό περιβάλλον. Παράλληλα, χιλιάδες αναπληρωτές και νεοδιόριστοι μετακινούνται από περιοχή σε περιοχή, εργάζονται σε πολλά σχολεία και διανύουν καθημερινά μεγάλες αποστάσεις. Η στεγαστική κρίση, ιδιαίτερα στα νησιά και στις τουριστικές περιοχές, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, με τα ενοίκια να απορροφούν μεγάλο μέρος του μισθού.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να περιορίζεται στο ρόλο του διεκπεραιωτή εξετάσεων και διοικητικών οδηγιών. Είναι παιδαγωγός, εμψυχωτής και ενεργό υποκείμενο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Οφείλει να συμβάλλει στη διαμόρφωση ελεύθερων και κριτικά σκεπτόμενων πολιτών, αμφισβητώντας πρακτικές που αναπαράγουν αποκλεισμούς και μορφωτικές ανισότητες.

Από την Αντιγόνη και τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» μέχρι το «Αντισταθείτε», η ίδια η εκπαιδευτική παράδοση αναδεικνύει την αξία της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας και της αντίστασης στην αδικία. Γι’ αυτό και η υπεράσπιση της παιδαγωγικής ελευθερίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα δημοκρατικό σχολείο.

Σήμερα χρειάζεται ένα Δημόσιο και Δωρεάν σχολείο για όλα τα παιδιά, χωρίς αποκλεισμούς και κατηγοριοποιήσεις, με προτεραιότητα στη γνώση, τη γενική μόρφωση, την κριτική σκέψη και τη δημοκρατική παιδεία. Ένα σχολείο που δεν θα μετρά μόνο επιδόσεις και δείκτες, αλλά θα μορφώνει ανθρώπους ικανούς να κατανοούν και να παρεμβαίνουν δημιουργικά στην κοινωνία. Γιατί ένα πραγματικά απελευθερωτικό σχολείο δεν μπορεί παρά να συνδέεται με τον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων.