Το υπουργείο Πολιτισμού συνεχίζει να προκαλεί με τσιμεντένιες ανακατασκευές που παραβιάζουν την επιστημονική δεοντολογία και τις συστάσεις της UNESCO

γράφει ο Στάθης Γκότσης

Ήταν λίγες μέρες πριν από τη Διεθνή Ημέρα Μνημείων στις 18 Απριλίου όταν το Ελληνικό τμήμα του ICOMOS, του τεχνικού συμβούλου της UNESCO για την πολιτιστική κληρονομιά, έδινε στη δημοσιότητα δραματική έκκλησή του προς το υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ) να σταματήσει τις αυθαίρετες επεμβάσεις και να καταθέσει άμεσα στην UNESCO φακέλους μελετών και αποφάσεων για σειρά έργων στην Ακρόπολη και την Αρχαία Αγορά των Αθηνών, που σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οργανισμού θα έβλαπταν αμετάκλητα την αυθεντικότητα των μνημείων. Ανάμεσα στα μεγάλης κλίμακας έργα από μπετόν αρμέ που καταγγελλόταν τότε πως κατασκεύαζε το ΥΠΠΟ στην Ακρόπολη και στον άμεσο περίγυρό της περιλαμβάνεται και η ανακατασκευή του λεγόμενου Νοτιοανατολικού Ναού στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας.

Συγκεκριμένα το Ελληνικό Τμήμα του ICOMOS σημείωνε σχετικά: «Στη νοτιοανατολική γωνία της Αγοράς, τα θεμέλια ενός ρωμαϊκού ναού, γνωστού ως Νοτιοανατολικός Ναός, καλύπτονται με όγκους μπετόν αρμέ, που χύνονται επί τόπου. Οι βαθμίδες της κρηπίδας, η βάση των τοίχων και το κατώφλι της θύρας του σηκού έχουν ήδη ανακατασκευαστεί με οπλισμένο σκυρόδεμα. Κατά πάσα πιθανότητα, προβλέπεται και η ανέγερση των ιωνικών κιόνων που βρέθηκαν στην ανασκαφή και αποδίδονται (σε δεύτερη χρήση) στη βόρεια όψη του ναού. Η αρχική θέση των κιόνων ήταν στον κλασικό ναό της Αθηνάς Σουνιάδος. Ωστόσο η ανέγερση των κιόνων δεν μπορεί να δικαιολογήσει την κάλυψη του αρχαίου θεμελίου κάτω από ογκώδεις κατασκευές οπλισμένου σκυροδέματος. Παράλληλα, βορειοδυτικά του ναού, πάνω από σωζόμενα αυθεντικά ρωμαϊκά σκαλοπάτια, στη δυτική πλευρά της Παναθηναϊκής οδού, ανακατασκευάζονται σκαλοπάτια από μπετόν αρμέ […]».

Το ΥΠΠΟ συνεχίζει ακάθεκτο

Η ανακοίνωση του Ελληνικού ICOMOS αγνοήθηκε παντελώς από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ, παρότι είχε εκδοθεί ακριβώς για να επισημάνει την υποχρέωση της ελληνικής πολιτείας να ανταποκριθεί τόσο στις οδηγίες της Συμβουλευτικής Αποστολής εκπροσώπων της UNESCO και του ICOMOS στην Αθήνα, τον Απρίλιο του 2022, όσο και στις κατευθυντήριες οδηγίες διαχείρισης των UNESCO/ICCROM/ICOMOS/IUCN (2002) και της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Σύμφωνα με αυτές, πριν από οποιαδήποτε νέα παρέμβαση στην Ακρόπολη και τη ζώνη προστασίας της (buffer zone), στην οποία εγγράφεται και η Αρχαία Αγορά, θα έπρεπε να έχει γίνει πλήρης σειρά μελετών (όπως προβλέπεται και από την ελληνική νομοθεσία), καθώς και Μελέτη Εκτίμησης των Επιπτώσεων στην Πολιτιστική Κληρονομιά και, στη συνέχεια, ο σχετικός φάκελος να κοινοποιηθεί στο Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς για αξιολόγηση από τα συμβουλευτικά όργανα πριν από την έναρξη της εφαρμογής. Επιπλέον, επειδή δεν έχει υποβληθεί ποτέ Σχέδιο Διαχείρισης ούτε Σχέδιο Τουρισμού/Διαχείρισης Επισκεπτών για την Ακρόπολη, θα πρέπει αυτά να καταρτιστούν και να υποβληθούν στο Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Τίποτε από αυτά δεν έχει τηρήσει το ΥΠΠΟ μέχρι τώρα. Αντίθετα συνεχίζει ακάθεκτο, ανακοινώνοντας μάλιστα με περίσσιο θράσος στις 29 Ιουνίου ότι «προχωρεί στην αποκατάσταση και ανάδειξη του Νοτιοανατολικού Ναού στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Αγοράς των Αθηνών. Η επέμβαση εντάσσεται στο συνολικό έργο της ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου και της βελτίωσης των υποδομών προσβασιμότητας στην Αρχαία Αγορά, και αφορά σε επεμβάσεις τόσο στον ίδιο τον ναό όσο και στην Οδό των Παναθηναίων, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής συνέχειας και την ενίσχυση της αναγνωσιμότητας του μνημείου». Ερήμην της UNESCO. Χωρίς Διαχειριστικό Σχέδιο. Δίχως καν επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση, με βάση υποθέσεις και εκτιμήσεις.

Αλαζονεία ή υποκρισία

Κι όμως, ήταν η ίδια η υπουργός Λίνα Μενδώνη που στις 4 Μαΐου, στην ημερίδα «Ελληνικά Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς: Στρατηγικό Όραμα και Διαχειριστικά Σχέδια για την προστασία και ανάδειξή τους», διατράνωνε πως «η κατάρτιση και η εφαρμογή των Διαχειριστικών Σχεδίων σηματοδοτεί πρωτίστως μια ουσιαστική αλλαγή παραδείγματος. Από τη διαχείριση της καθημερινότητας περνάμε στον στρατηγικό σχεδιασμό, από την αποσπασματικότητα στη συνεκτική και ολιστική αντιμετώπιση, από την παθητική προστασία στη δυναμική και βιώσιμη διαχείριση». Λόγια του αέρα για το θεαθήναι, όπως δείχνει η πράξη. 

Το ίδιο και οι πομφόλυγες σχετικά με «τη συστηματική προσπάθεια του υπουργείου Πολιτισμού, τα τελευταία χρόνια, για την κάλυψη ενός χρόνιου κενού», για τα Διαχειριστικά Σχέδια τα οποία «δεν αποτελούν απλώς θεσμική υποχρέωση, αλλά το βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση της οικουμενικής αξίας των μνημείων μας» και άλλες βαρύγδουπες κενότητες. Στο σχετικό έντυπο τονιζόταν μάλιστα ότι «ιδιαίτερη βαρύτητα έχει ο ρόλος των συμβουλευτικών οργάνων: του Διεθνούς Κέντρου για τη Μελέτη της Συντήρησης και της Αποκατάστασης των Μνημείων (ICCROM), του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS) και της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN)». 

Τέλος, τονιζόταν πως «βασική αρχή αποτελεί ότι αποτελεσματική διαχείριση δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συνεργασία των τοπικών κοινωνιών, των αρμόδιων αρχών, των επιστημόνων και των επαγγελματιών του χώρου». Στάχτη στα μάτια, ασύγγνωστη αλαζονεία ή υποκριτική διγλωσσία; Μάλλον όλα μαζί.  

Στη ζώνη προστασίας

Σχολιάζοντας την αμφίβολης σκοπιμότητας ανακατασκευή με οπλισμένο σκυρόδεμα του Νοτιοανατολικού Ναού της Αγοράς, ο οποίος είναι μάλιστα ζήτημα αν έμεινε στη θέση του για δύο αιώνες, ο Τάσος Τανούλας, υπεύθυνος Εθνικών Θεμάτων και τ. πρόεδρος του Ελληνικού ICOMOS, σημειώνει πως «για τον ναό αυτό το μόνο βέβαιο είναι το γενικό σχήμα και οι κατά προσέγγιση διαστάσεις, ενώ ο αρχιτεκτονικός ρυθμός και οι ακριβείς αρχιτεκτονικές μορφές αμφισβητούνται».

Ο Τ. Τανούλας τονίζει ακόμη ότι «η Αθηναϊκή Αγορά, εκτός από αρχαιολογικός χώρος σπουδαίας σημασίας, είναι εγγεγραμμένη στη ζώνη προστασίας (buffer zone) που αποτελεί στοιχείο της ευρύτερης χωρικής οργάνωσης της Ακρόπολης, κηρυγμένου Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς», υπενθυμίζοντας εκ νέου τις υποχρεώσεις της χώρας, όπως καταγράφηκαν και στην από 6 Απριλίου καταγγελία του Ελληνικού ICOMOS. 

πηγή: documentonews.gr