Από τη δουλεία στην αποικιοκρατική κληρονομιά: Ένας αγώνας που συνεχίζεται

Μόλις 178 χρόνια μετά την οριστική κατάργηση της δουλείας στη Γαλλία, στις 28 Μαΐου 2026 η γαλλική Εθνοσυνέλευση κατήργησε ομόφωνα τον λεγόμενο «Κώδικα Νουάρ». Πρόκειται για ένα σύνολο βασιλικών διαταγμάτων που είχε υπογραφεί από τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄ το 1685 και ρύθμιζε κάθε πτυχή της ζωής των σκλαβωμένων ανθρώπων στις γαλλικές αποικίες. Παρότι η δουλεία είχε καταργηθεί οριστικά από το 1848, ο νόμος αυτός δεν είχε ποτέ ακυρωθεί ρητά.

Ο Κώδικας Νουάρ αποτελούσε τη θεσμική κατοχύρωση της πιο ακραίας μορφής εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Οι σκλάβοι αντιμετωπίζονταν ως «κινητή περιουσία», στερημένοι από κάθε ανθρώπινο δικαίωμα, ενώ προβλέπονταν βάρβαρες ποινές για όσους επιχειρούσαν να αποδράσουν. Η ίδια η ύπαρξη αυτού του κώδικα αποκαλύπτει ότι η αποικιοκρατία και το δουλεμπόριο δε στηρίχθηκαν απλώς στη βία, αλλά και σε ένα ολόκληρο νομικό και πολιτικό οικοδόμημα που νομιμοποιούσε την καταπίεση.

Η Γαλλία υπήρξε η τρίτη μεγαλύτερη δύναμη στο ευρωπαϊκό δουλεμπόριο μετά τη Βρετανία και την Πορτογαλία. Από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, περίπου 1,4 εκατομμύρια Αφρικανοί μεταφέρθηκαν βίαια στις γαλλικές αποικίες για να εργαστούν κυρίως στις φυτείες ζάχαρης, παράγοντας τον πλούτο πάνω στον οποίο αναπτύχθηκαν πόλεις όπως η Νάντη και το Μπορντό.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αγίου Δομίνικου, της πλουσιότερης γαλλικής αποικίας στην Καραϊβική. Η εξέγερση των σκλάβων της περιοχής οδήγησε το 1804 στην ανεξαρτησία και τη μετέπειτα δημιουργία της Αϊτής, του πρώτου ανεξάρτητου κράτους που γεννήθηκε από επιτυχημένη εξέγερση σκλάβων. Ωστόσο, η Γαλλία υποχρέωσε τον λαό της Αϊτής να πληρώσει τεράστιες αποζημιώσεις στους πρώην δουλοκτήτες, διαιωνίζοντας την οικονομική λεηλασία για περισσότερο από έναν αιώνα.

Θυμίζουμε πως η Αϊτή αποτέλεσε την πρώτη χώρα που χαιρέτησε την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Η Ελλάδα, 205 χρόνια μετά, «ξεπλήρωσε» την Αϊτή καταψηφίζοντας ψήφισμα που αναγνωρίζει τη σκλαβιά ως το «σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» στον ΟΗΕ, στεκόμενη για πολλοστή φορά στη «σωστή πλευρά της ιστορίας».

Σήμερα, παρά την τυπική κατάργηση της δουλείας, οι παλιές αποικίες της Γαλλίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλά ποσοστά φτώχειας και ανεργίας. Η ιστορία δείχνει ότι η αποικιοκρατία δεν αποτελεί ένα «λάθος του παρελθόντος», αλλά μια διαδικασία που άφησε βαθιά κοινωνικά και οικονομικά σημάδια τα οποία επιβιώνουν μέχρι σήμερα.

Η κατάργηση του Κώδικα Νουάρ έχει αναμφίβολα συμβολική σημασία. Εντούτοις, η πραγματική δικαίωση των εκατομμυρίων ανθρώπων που υπέστησαν τη σκλαβιά δεν μπορεί να έρθει μόνο μέσα από κοινοβουλευτικές πράξεις και ιστορικές αναγνωρίσεις. Η δουλεία, η αποικιοκρατία και το δουλεμπόριο υπήρξαν θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομήθηκε ο πλούτος των αποικιοκρατικών δυνάμεων. Γι’ αυτό και η πάλη ενάντια στην εκμετάλλευση, τον ιμπεριαλισμό και κάθε μορφή καταπίεσης παραμένει επίκαιρη. Η μνήμη των εξεγερμένων σκλάβων της Αϊτής υπενθυμίζει ότι κανένα σύστημα αδικίας δεν είναι ανίκητο και ότι οι λαοί, όταν οργανώνονται και αγωνίζονται συλλογικά, μπορούν να σπάσουν ακόμη και τις πιο βαθιά ριζωμένες αλυσίδες.

πηγή: Λαϊκός Δρόμος